Üretici yapay zekâ (AI) teknolojisinin sanat dünyasına giriş engellerini büyük ölçüde düşürdüğü, internet erişimi olan hemen herkesin yetenek gerektirmeden yetkin görünümlü manzaralar, portreler, eskizler ve çizgi romanlar tasarlayabildiği savunuluyor.

Eleştirmenler ise bunun insan ifadesinin en düşük ortak paydası olduğunu ve şişirilmiş algoritmalara iş yükünü devrettiğini söylüyor; bu algoritmalar, telifli materyaller üzerinde beslenirken, yaşam boyu emeği yapay zekâ sistemlerine katılan insan sanatçılara adil bir ödeme yapılmamış durumda.

Süregelen tartışma, bazıları AI tarafından üretilen sanatın telif hakkına sahip olabileceğini savunarak meşruiyetini korumaya çalışsa da uzun süren bir hukuki mücadeleye dönüştü; bu çabalar, yakın zamanda alınan bir Yüksek Mahkeme kararıyla büyük bir engelle karşılaştı.

Üretici Yapay Zekâ ve Sanat Dünyasına Etkisi

2022’de, Midjourney gibi metinden görsele üretici yapay zekâ araçları yaygınlaşmadan kısa bir süre önce, bilgisayar bilimci Stephen Thaler, AI tarafından üretilmiş olan “A Recent Entrance to Paradise” adlı görselinin telif hakkını almak için ABD Telif Hakkı Ofisi’ne başvurmuştu. Yıllarca süren geri dönüşler ve temyiz sürecinin ardından bir ABD bölge mahkemesi, eserin insan yaratıcısı olmadığı gerekçesiyle korunamayacağına karar verdi ve 2025’te bu karar onaylandı; dava nihayet ABD Yüksek Mahkemesi’ne taşındı.

Ülkenin en yüksek mahkemesi davayı incelemeyi reddederek, AI tarafından üretilen sanatın insan yaratımı eserler gibi telif hakkı alması gerektiğini savunanlara büyük bir darbe vurdu.

Durum özellikle karmaşık, çünkü AI şirketleri, kendi telif hakları ihlalleri iddialarıyla ilgili bir dizi dava ile de karşı karşıya.

Örneğin, görsel oluşturucu Midjourney, geçen yıl Warner Bros. Discovery tarafından dava edildi. Sanatçılar, eserlerinin Google tarafından AI sistemlerine kazındığını fark ettikten sonra 2024’te şirkete dava açtı. OpenAI’nin ChatGPT’si ve metinden videoya üretim yapan Sora uygulaması da telifli karakterlerin görsellerini ve videolarını üretmek için kolaylıkla kullanılabiliyor.

Tüm bunlar, Thaler dahil olmak üzere bazı AI meraklılarının AI tarafından üretilen çalışmalarına telif hakkı alma çabalarını durdurmadı. Hatta bazıları, kendi talimatlarının diğer “sanatçılar” tarafından kopyalandığını iddia edecek kadar ileri gitti.

Trump yönetimi Reuters’e yaptığı açıklamada, “Telif Hakkı Yasası, ‘yazar’ terimini tanımlamasa da, yasanın çeşitli hükümleri, bu terimin bir makine yerine insanı ifade ettiğini açıkça ortaya koymaktadır” dedi.

Thaler, yalnızca eserine telif hakkı almakla kalmayıp, 2018’de bir gıda kabı ve arama-kurtarma sinyali için de patent başvurusu yaptı ve bunun mucidi olmadığını, bunun yerine DABUS adını verdikleri bir AI makinesinin icat ettiğini iddia etti.

Derleyen: Damla Şayan