Kişinin zihinsel yeteneklerini nasıl geliştirileceğini bulmak, psikoloji ve nörobilim araştırmacılarının yıllardır ilgisini çekiyor. Hava trafiği yönetimi gibi yüksek riskli ortamlarda dikkati geliştirmekten bunama hastalarında hafızayı canlandırmaya kadar bilişsel işlev, dışarıdan geliştirilmeye açık olabilir.

Boston Üniversitesindeki Reinhart Laboratuvarında Shrey Grover ve meslektaşları, gelişmekte olan bir beyin uyarımı teknolojisinin (transkraniyal alternatif akım stimülasyonu veya tACS) hastalarda ve sağlıklı insanlarda farklı zihinsel işlevler üzerindeki etkilerini incelemekte. Bu prosedür sırasında insanlar, kafa derisine belirli frekanslarda salınan zayıf elektrik akımları ileten elektrotlarla gömülü, elastik bir başlık takıyorlar. Kontrollü akımları belirli beyin bölgelerine uygulayarak yani nöronları ritmik olarak tetiklenmeleri için uyararak beyin aktivitesini değiştirmenin mümkün olduğunu ileri sürüyor.

Araştırmalar, beyin hücrelerinin uyarılma ritmini koordine ettiklerinde etkili bir şekilde iletişim kurduklarını gösteriyor. Kritik olarak bu ritmik beyin aktivitesi kalıpları, nöropsikiyatrik hastalıklar sırasında belirgin anormallikler sergiler. tACS’nin amacı, özellikle beyin bu ritimleri kendi başına üretemediğinde, sağlıklı zihinsel işlevi destekleyen ritmik beyin aktivitesini harici olarak harekete geçirmek.

Bununla birlikte, tACS nispeten yeni bir teknoloji ve nasıl çalıştığı hâlâ belirsiz. Zihinsel işlevi değiştirmek için beyin ritimlerini güçlendirip güçlendiremeyeceği veya canlandırıp canlandıramayacağı, beyin uyarımı alanında önemli bir tartışma konusu oldu. Bazı çalışmalar tACS ile beyin aktivitesine ve zihinsel işlevde değişikliklere dair kanıtlar bulurken diğerleri insanlarda tipik olarak kullanılan akımların doğrudan bir etkiye sahip olmak için çok zayıf olabileceğini öne sürmekte.

Bilimsel literatürde çelişkili verilerle karşılaşıldığında kanıtların çeşitli çalışmalarda ne kadar tutarlı olduğunu ölçen meta-analiz adı verilen bir çalışma türü yürütmek yararlı olabilir.

Grover, ‘’Zihinsel işlevi değiştirmek için tACS kullanan çalışmaların yeni bir meta-analizini gerçekleştirmek için yola çıktık. Bildiğimiz kadarıyla, toplam 2.800’den fazla insan katılımcının yer aldığı 100’ün üzerinde yayınlanmış çalışmadan oluşan bu çalışma, bu konudaki şimdiye kadarki en büyük ve en kapsamlı meta-analiz. Tüm çalışmalarda 300’den fazla zihinsel işlev ölçümü derledikten sonra, tACS ile zihinsel işlevde tutarlı ve hızlı bir iyileşme gözlemledik. Bellek ve dikkat gibi belirli bilişsel işlevleri incelediğimizde, tACS’nin yürütme işlevinde veya yeni, şaşırtıcı veya çelişkili bilgiler karşısında uyum sağlama becerisinde en güçlü gelişmeleri ürettiğini ve dikkat etme ve bilgileri hem kısa hem de uzun süre ezberleme becerilerinde gelişmeler keşfettik.’’ ifadelerini kullandı.

Bu sonuçlar ile birlikte, tACS’nin, en azından kısa vadede, özellikle belirli zihinsel işlev türlerini iyileştirebileceğini göstermekte. Örneğin, depresyon gibi bazı psikiyatrik durumlar, ödülleri işleme yeteneğinde azalma içerebilirken bipolar bozukluk gibi diğerleri, oldukça aktif bir ödül işleme sistemi içerebilir. Eğer tACS zihinsel işlevi her iki yönde de değiştirebilirse araştırmacılar belirli klinik ihtiyaçları karşılayan esnek ve hedefe yönelik tasarımlar geliştirebilir.

Derleyen: Nazlıcan Vatansever