• Uluslararası Uzay İstasyonu’nda yapılan araştırmalar, astronotların bilişsel performansının uzayda düştüğünü gösteriyor.

NASA’nın Davranışsal Sağlık ve Performans Laboratuvarı’ndan bir grup araştırmacı, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda (ISS) görev yapan 25 astronotun davranışlarını inceledi ve astronotların uzayda kaldıkları süre boyunca işlem hızı, çalışma belleği ve dikkatle ilgili belirli görevleri tamamlamalarının daha uzun sürdüğünü buldu. Frontiers in Physiology dergisinde yayınlanan bir çalışmada detaylandırılan bulgular, Ay ve Mars’a yapılacak gelecekteki görevlerin astronotların beyinleri üzerindeki etkisi konusunda endişeleri artırıyor.

Araştırmanın Detayları

Çalışma için astronotlardan Dünya’da 10 test yapmaları istendi, bir kez uzaya fırlatılmadan önce ve iki kez eve döndükten sonra (Dünya’ya indikten 10 gün sonra ve ardından 30 gün sonra). Astronotlar ayrıca, görevlerinin altı aylık süresinin başlarında ve sonlarına doğru uzay istasyonunda aynı testleri tamamlamak zorunda kaldılar. Araştırmacılar, her test için hızı ve doğruluğu ölçerek astronotların performansını o beş zaman noktasında karşılaştırdı.

Sonuçlar, astronotların uzayda işlem hızı, çalışma belleği ve dikkati değerlendiren görevlere Dünya’dakinden daha yavaş tepki verdiğini, ancak aynı doğruluk seviyesini koruduğunu gösterdi. Ek olarak, astronotların bilişsel davranışlarındaki değişiklikler Dünya’ya döndükten sonra devam etmedi. NASA’nın Davranışsal Sağlık ve Performans Laboratuvarı’nda araştırmacı ve yeni çalışmanın başyazarı Sheena Dev yaptığı açıklamada, “Uzayda yaşamak ve çalışmak, önemli beyin hasarını düşündürecek yaygın bilişsel bozuklukla ilişkili değildi” dedi.

Uzayın Beyin Üzerindeki Etkileri

Bu, astronotlar için Dünya’ya döndükten sonra iyi bir haber, ancak uzaydaki zamanları için etkileri var. Uzay, insan vücudunun Dünya’da yaşamadığı radyasyon, mikro yerçekimi ve görevin kendisinin talepleri gibi aşırı stres faktörlerine sahip ve bunların tümü beynimizin işleyiş biçimini etkileyebilir.

Dev, “Dünya’da bile, işlem hızı, çalışma belleği ve dikkat, bir birey stres altındayken geçici değişiklikler gösterebilen bilişsel alanlardır. Bellek gibi diğer alanlar stres faktörlerine karşı daha az savunmasızdır” dedi. “Örneğin, gerçekten yoğun bir gün geçirdiyseniz ancak bir gece önce fazla uyuyamadıysanız, dikkat etmenin zor olduğunu veya görevleri tamamlamak için daha fazla zamana ihtiyacınız olduğunu hissedebilirsiniz.”

Uzayın İnsan Vücudu Üzerindeki Etkileri

Uzay, insan vücudunda ciddi hasara neden olabilir. Önceki araştırmalar, uzun süreli uzay uçuşunun, kalp, gözler, omurga, hücreler ve genel fiziksel uygunluk üzerindeki zararlı etkilere ek olarak, kemik yoğunluğu kaybına ve kas atrofisinin başlamasına neden olabileceğini gösteriyor.

Beyin söz konusu olduğunda, astronotların bilişsel davranışları üzerinde daha az araştırma yapılmış, ancak uzayın insan beynini de etkileyebileceğine dair bazı göstergeler var. 2020’de yayınlanan bir çalışma, uzun süreli uzay uçuşunun beyindeki beyin omurilik sıvısı miktarını temelden değiştirebileceğini ve artan sıvı hacminin astronotlar uzaydan döndükten sonra bir yıl boyunca kaldığını gösterdi. 2017’den yapılan araştırmalar ayrıca, uzayda uzun süreli görevlerin beynin farklı bölgelerinde gri maddenin hem artmasına hem de azalmasına neden olduğunu gösteriyor.

Artemis Programı ve Uzay Yolculuğunun Zorlukları

NASA, Artemis programının bir parçası olarak astronotları Ay’a geri göndermeye hazırlanırken, plan, Ay yüzeyinde sürdürülebilir bir insan varlığı oluşturmak ve oradan Mars’a seyahat etmek. Uzay uçuşunun insan vücudu üzerindeki etkileri hakkında daha fazla araştırma yapılması gerekse de, şu ana kadar işler iyi görünmüyor ve uzay ajanslarının uzay yolculuğunun astronotları üzerindeki zararlı olumsuz etkilerini azaltmanın yollarını bulması gerekiyor.

Derleyen: Enis Yabar