• Uluslararası Uzay Ä°stasyonu’nda yapılan araÅŸtırmalar, astronotların biliÅŸsel performansının uzayda düştüğünü gösteriyor.

NASA’nın Davranışsal SaÄŸlık ve Performans Laboratuvarı’ndan bir grup araÅŸtırmacı, Uluslararası Uzay Ä°stasyonu’nda (ISS) görev yapan 25 astronotun davranışlarını inceledi ve astronotların uzayda kaldıkları süre boyunca iÅŸlem hızı, çalışma belleÄŸi ve dikkatle ilgili belirli görevleri tamamlamalarının daha uzun sürdüğünü buldu. Frontiers in Physiology dergisinde yayınlanan bir çalışmada detaylandırılan bulgular, Ay ve Mars’a yapılacak gelecekteki görevlerin astronotların beyinleri üzerindeki etkisi konusunda endiÅŸeleri artırıyor.

Araştırmanın Detayları

Çalışma için astronotlardan Dünya’da 10 test yapmaları istendi, bir kez uzaya fırlatılmadan önce ve iki kez eve döndükten sonra (Dünya’ya indikten 10 gün sonra ve ardından 30 gün sonra). Astronotlar ayrıca, görevlerinin altı aylık süresinin baÅŸlarında ve sonlarına doÄŸru uzay istasyonunda aynı testleri tamamlamak zorunda kaldılar. AraÅŸtırmacılar, her test için hızı ve doÄŸruluÄŸu ölçerek astronotların performansını o beÅŸ zaman noktasında karşılaÅŸtırdı.

Sonuçlar, astronotların uzayda iÅŸlem hızı, çalışma belleÄŸi ve dikkati deÄŸerlendiren görevlere Dünya’dakinden daha yavaÅŸ tepki verdiÄŸini, ancak aynı doÄŸruluk seviyesini koruduÄŸunu gösterdi. Ek olarak, astronotların biliÅŸsel davranışlarındaki deÄŸiÅŸiklikler Dünya’ya döndükten sonra devam etmedi. NASA’nın Davranışsal SaÄŸlık ve Performans Laboratuvarı’nda araÅŸtırmacı ve yeni çalışmanın baÅŸyazarı Sheena Dev yaptığı açıklamada, “Uzayda yaÅŸamak ve çalışmak, önemli beyin hasarını düşündürecek yaygın biliÅŸsel bozuklukla iliÅŸkili deÄŸildi” dedi.

Uzayın Beyin Üzerindeki Etkileri

Bu, astronotlar için Dünya’ya döndükten sonra iyi bir haber, ancak uzaydaki zamanları için etkileri var. Uzay, insan vücudunun Dünya’da yaÅŸamadığı radyasyon, mikro yerçekimi ve görevin kendisinin talepleri gibi aşırı stres faktörlerine sahip ve bunların tümü beynimizin iÅŸleyiÅŸ biçimini etkileyebilir.

Dev, “Dünya’da bile, iÅŸlem hızı, çalışma belleÄŸi ve dikkat, bir birey stres altındayken geçici deÄŸiÅŸiklikler gösterebilen biliÅŸsel alanlardır. Bellek gibi diÄŸer alanlar stres faktörlerine karşı daha az savunmasızdır” dedi. “ÖrneÄŸin, gerçekten yoÄŸun bir gün geçirdiyseniz ancak bir gece önce fazla uyuyamadıysanız, dikkat etmenin zor olduÄŸunu veya görevleri tamamlamak için daha fazla zamana ihtiyacınız olduÄŸunu hissedebilirsiniz.”

Uzayın İnsan Vücudu Üzerindeki Etkileri

Uzay, insan vücudunda ciddi hasara neden olabilir. Önceki araştırmalar, uzun süreli uzay uçuşunun, kalp, gözler, omurga, hücreler ve genel fiziksel uygunluk üzerindeki zararlı etkilere ek olarak, kemik yoğunluğu kaybına ve kas atrofisinin başlamasına neden olabileceğini gösteriyor.

Beyin söz konusu olduÄŸunda, astronotların biliÅŸsel davranışları üzerinde daha az araÅŸtırma yapılmış, ancak uzayın insan beynini de etkileyebileceÄŸine dair bazı göstergeler var. 2020’de yayınlanan bir çalışma, uzun süreli uzay uçuÅŸunun beyindeki beyin omurilik sıvısı miktarını temelden deÄŸiÅŸtirebileceÄŸini ve artan sıvı hacminin astronotlar uzaydan döndükten sonra bir yıl boyunca kaldığını gösterdi. 2017’den yapılan araÅŸtırmalar ayrıca, uzayda uzun süreli görevlerin beynin farklı bölgelerinde gri maddenin hem artmasına hem de azalmasına neden olduÄŸunu gösteriyor.

Artemis Programı ve Uzay Yolculuğunun Zorlukları

NASA, Artemis programının bir parçası olarak astronotları Ay’a geri göndermeye hazırlanırken, plan, Ay yüzeyinde sürdürülebilir bir insan varlığı oluÅŸturmak ve oradan Mars’a seyahat etmek. Uzay uçuÅŸunun insan vücudu üzerindeki etkileri hakkında daha fazla araÅŸtırma yapılması gerekse de, ÅŸu ana kadar iÅŸler iyi görünmüyor ve uzay ajanslarının uzay yolculuÄŸunun astronotları üzerindeki zararlı olumsuz etkilerini azaltmanın yollarını bulması gerekiyor.

Derleyen: Enis Yabar