Yeni araştırmalar, gençlere yapay zekâyı nasıl kullandıklarını sordu ve sonuçlar ebeveynlerin bu konuda büyük ölçüde bilgisiz olduğunu ortaya koydu. Ödevden duygusal desteğe kadar uzanan bu kullanım alanları, ailelerin çoğunun çocuklarının dijital dünyasında neler yaşandığından habersiz olduğunu gösteriyor.

Yapay zekâ, birçok genç için hayatın önemli bir parçası hâline gelmiş durumda. New York’ta yaşayan 17 yaşındaki bir öğrenci, bu teknolojiyi her gün kullandığını; ödevlerde yardımcı olduğunu, yemek seçimine destek verdiğini ve şiir yazarken ilham sağladığını ifade ediyor. Zaman zaman kişisel meselelerde de yapay zekâya başvurulduğu belirtiliyor. Ebeveynlerin yapay zekâyı çoğu zaman tehdit olarak gördüğü, ancak gençlerin bunu genel olarak faydalı bir araç olarak değerlendirdiği dikkat çekiyor.

Bu durum, daha geniş bir eğilimi yansıtıyor. Pew Research Center ve Common Sense Media tarafından yapılan araştırmalar, ebeveynler ile gençler arasında ciddi bir algı farkı olduğunu ortaya koyuyor. En çarpıcı bulgulardan biri ise, çok sayıda ebeveynin çocuklarının yapay zekâyı nasıl kullandığı hakkında hiçbir fikrinin olmaması. Bazı kullanım alanları sıradan olsa da, bazıları aileleri endişelendirebilecek düzeyde.

Araştırmalara göre ebeveynlerin yalnızca %51’i çocuklarının yapay zekâ kullandığını düşünürken, gerçekte çocukların %64’ü sohbet botlarını kullanıyor. Ayrıca ebeveynlerin dörtte birinden fazlası çocuklarıyla bu konu hakkında hiç konuşmadığını belirtiyor. Bu da aile içinde ciddi bir iletişim eksikliğine işaret ediyor.

Uzmanlara göre ailelerin, çocuklarının yapay zekâ kullanımını anlamak için daha fazla soru sorması gerekiyor. Aksi hâlde gençler bu teknolojiyi tamamen kendi başlarına keşfetmek zorunda kalıyor.

Duygusal destek

Araştırmalar, çocukların yapay zekâyı kullanma biçimleri ile ebeveynlerin beklentileri arasında önemli farklar olduğunu gösteriyor. Birçok genç, yapay zekâ ile ilgili kararları kendi başına alıyor.

Özellikle dikkat çeken konulardan biri, yapay zekânın sosyal ve duygusal amaçlarla kullanılması. Ebeveynlerin %58’i çocuklarının yapay zekâyı duygusal destek için kullanmasını doğru bulmazken, bu kullanımın yaygın olduğu görülüyor. Çocukların bir kısmı yaşadıkları durumları paylaşarak yapay zekâdan bakış açısı ve öneri alıyor.

Uyarı işaretleri

American Psychological Association, çocuklarda problemli yapay zekâ kullanımına işaret edebilecek bazı belirtiler olduğunu vurguluyor:

• Yapay zekâyı “en iyi arkadaş” ya da birincil sırdaş olarak görmek
• Erişim olmadığında aşırı tepki vermek
• Okul, uyku veya gerçek arkadaşlıkların zarar görmesi
• Zor konuşmalardan kaçmak için yapay zekâya yönelmek
• Ruh hâli, davranış veya düşüncede belirgin değişimler

Ayrıca, yapay zekâ ile kendine zarar verme, ağır depresyon veya ciddi ruh sağlığı sorunları hakkında konuşuluyorsa, derhal profesyonel destek alınması gerektiği belirtiliyor.

Çocukların büyük kısmı yapay zekânın sınırlı olduğunu fark ediyor. Ancak yine de bazıları, bu kullanımın aşırıya kaçabileceğini kabul ediyor. Örneklerde, yapay zekâ ile aşırı vakit geçiren ve sosyal çevresinden uzaklaşan çocuklara dikkat çekiliyor.

Araştırmaya göre ABD’deki gençlerin %12’si yapay zekâyı tavsiye veya duygusal destek için, %16’sı ise sohbet amacıyla kullanıyor. Bu oranlar düşük görünse de milyonlarca gence karşılık geliyor. Ayrıca bu kullanımda demografik farklılıklar da dikkat çekiyor.

Yakın takip

Thomas Germain, dijital hayatı şekillendiren sistemleri inceleyen bir teknoloji gazetecisi olarak bu konulara dikkat çekiyor.

Araştırmalar, farklı gruplar arasındaki kullanım farklarının nedenlerini tam olarak açıklamıyor. Ancak uzmanlara göre, destek sistemleri sınırlı olan çocuklar, erişimi kolay olduğu için yapay zekâya daha fazla yönelebiliyor.

Uzmanlar, sohbet botlarının var olduğu sürece insanların bunları arkadaş ya da terapist gibi kullanmasının kaçınılmaz olduğunu belirtiyor. Bu nedenle ebeveynlere, çocuklarıyla konuşurken yargılayıcı olmamak ve soru sormak öneriliyor.

İş ve eğlence

Çocuklar arasında yapay zekâ kullanımının en yaygın biçimleri oldukça beklenen alanlarda yoğunlaşıyor. Araştırmalara göre en yaygın kullanım bilgi arama olurken, onu ödevlere yardımcı olma takip ediyor. Çocukların yaklaşık yarısı araştırma yapmak için yapay zekâyı kullanıyor; önemli bir kısmı ise matematik ve yazı yazma konularında destek alıyor. Her 10 çocuktan biri, okul çalışmalarının büyük bölümünü yapay zekâ yardımıyla yaptığını belirtiyor.

Bazı öğretmenlerin de belirli sınırlar dahilinde yapay zekâ kullanımını teşvik ettiği ifade ediliyor.

Gençlerin büyük kısmı yapay zekâ ile kopya çektiğini kabul etmese de, %59’u okullarında bu durumun yaşandığını söylüyor. %34’ü ise bunun çok sık gerçekleştiğini belirtiyor.

Öte yandan yapay zekâ sadece eğitim için kullanılmıyor. Gençlerin %47’si bu teknolojiyi eğlence amaçlı da kullanıyor. Görsel üretme ve yaratıcı içerikler bu kullanımın öne çıkan örnekleri arasında yer alıyor.

Gençlerin Yapay Zekaya Bakış Açısı

Araştırmalarda en büyük farklardan biri, ebeveynler ile gençlerin yapay zekâya bakış açısında ortaya çıkıyor. Bu durum, kuşaklar arası belirgin bir ayrımı gözler önüne seriyor.

Common Sense Media verilerine göre ebeveynlerin %52’si yapay zekânın ödevlerde kullanılmasını etik dışı bulurken, gençlerin aynı orandaki kısmı bunu yenilikçi ve teşvik edilmesi gereken bir durum olarak değerlendiriyor.

Gençler ayrıca yapay zekâ araçlarını kullanma konusunda daha özgüvenli. Araştırmalara göre gençlerin %92’si bir yapay zekâ ile gerçek insanı ayırt edebildiğini belirtirken, ebeveynlerde bu oran %73’te kalıyor. Yaklaşık her 10 gençten 6’sı sohbet botlarını kullanma konusunda kendine güvendiğini ifade ediyor.

Genel olarak gençler, yapay zekâya daha olumlu yaklaşırken, yetişkinler daha temkinli bir tutum sergiliyor. Ancak uzmanlara göre ebeveynlerin tüm cevaplara sahip olması gerekmiyor; önemli olan çocuklarıyla bu konuda iletişim kurmaları ve onların dijital dünyasını anlamaya çalışmaları.

Derleyen: Damla Şayan