Güneş sistemimiz büyüklüğündeki bir patlama bilim insanlarını şaşkına çevirdi. Çünkü bu patlama son derece düz, bir diske benzeyen şekliyle uzaydaki patlamalar hakkında bildiğimiz her şeye meydan okudu. Gökbilimciler, 180 milyon ışık yılı uzaklıktaki gerçekleşen bu patlamayı incelemeye başladı.
Gözlemlenen patlama, süpernovalar gibi diğer patlamalara kıyasla son derece nadir görülen oldukça parlak bir Hızlı Mavi Optik Geçişiydi (FBOT). İlk parlak FBOT 2018 yılında keşfedilmiş ve “inek” lakabını almıştı.
Evrendeki yıldız patlamaları neredeyse her zaman küresel şekildedir, çünkü yıldızların kendileri de küreseldir. Ancak 180 milyon ışık yılı uzaklıkta meydana gelen bu patlama, keşfedildikten birkaç gün sonra ortaya çıkan disk şeklindeki yapısıyla uzayda şimdiye kadar görülen en asferik patlamadır. Patlamanın bu şekli, yıldızın patlamadan hemen önce döktüğü malzemeden kaynaklanmış olabilir.
Parlak FBOT patlamalarının nasıl meydana geldiği hâlâ belirsiz, ancak Monthly Notices of Royal Astronomical Society’de yayımlanan bu gözlemin bizi onları anlamaya daha da yaklaştıracağı umuluyor.
Sheffield Üniversitesi Fizik ve Astronomi Bölümünden çalışmanın Başyazarı Dr. Justyn Maund şunları söyledi: “FBOT patlamaları hakkında çok az şey biliniyor; patlayan yıldızların davranması gerektiği gibi davranmıyorlar, çok parlaklar ve çok hızlı gelişiyorlar. Basitçe söylemek gerekirse, garipler ve bu yeni gözlem onları daha da garip hale getiriyor.
Umarız bu yeni bulgu, bu kadar asferik olabileceğini düşünmediğimiz patlamalara biraz daha ışık tutmamıza yardımcı olur. Bunun için birkaç potansiyel açıklama var: ilgili yıldızlar ölmeden hemen önce bir disk oluşturmuş olabilirler veya bunlar yıldızın çekirdeğinin bir kara deliğe veya nötron yıldızına çöktüğü ve daha sonra yıldızın geri kalanını yediği başarısız süpernovalar olabilir.
Artık kesin olarak bildiğimiz şey, kaydedilen asimetri seviyelerinin bu gizemli patlamaları anlamanın önemli bir parçası olduğu ve yıldızların evrende nasıl patlayabileceğine dair önyargılarımıza meydan okuduğudur.”
Bu keşif, bilim insanlarının tamamen tesadüfen keşfettiği kutuplaşmış bir ışık parlaması sayesinde tespit edildi. La Palma’da bulunan Liverpool Teleskobu (Liverpool John Moores Üniversitesine ait) ile polaroid güneş gözlüklerinin astronomik eşdeğerini kullanarak patlamanın polarizasyonu ölçüldü.
Kutuplaşmayı ölçmek, patlamanın şeklini ölçmelerine ve Güneş Sistemimiz büyüklüğünde ancak 180 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galaksiden bir görüntü yakalamalarına imkân verdi. Daha sonra bu veriler patlamanın üç boyutlu şeklini yeniden oluşturmak için kullanıldı ve patlamanın kenarlarının haritası çıkarılarak patlamanın ne kadar düz olduğu gözlemlendi.
Liverpool Teleskobu’nun aynasının çapı yalnızca 2 metre ancak gökbilimciler kutuplaşmayı inceleyerek patlamanın şeklini teleskobun çapı yaklaşık 750 km’ymiş gibi yeniden oluşturabildi.
Araştırmacılar şimdi Şili’deki uluslararası Vera Rubin Gözlemevi ile daha fazla FBOT keşfetmeye ve onları daha iyi anlamaya yardımcı olması beklenen yeni bir araştırma yapacaklar.
Derleyen: Merve Nur Sözen
