Son araştırmalara göre yıldızcık denizşakayıklarının (Nematostella vectensis), ışık ve elektrik darbeleri arasındaki bağlantıyı hatırlamayabilmeleri sayesinde şaşırtıcı derecede gelişmiş öğrenme yeteneğine sahip oldukları kanıtlandı.

Fribourg Üniversitesinden kıdemli yazar ve nörobiyolog Simon Sprecher, “Bu, ‘çağrışımsal öğrenme’ olarak adlandırılan şey; beyinleri olmayan hayvanların bile sinir sistemleri sayesinde karmaşık davranışlar sergileyebildiklerinin kanıtı.” ifadelerini kullandı.

Çok fazla beyin gücüne sahip hayvanlar, bir uyaranı bir tepkiyle kolayca ilişkilendirebilir ve öğrendikleriyle hatırladıklarına göre davranışlarını değiştirebilir. Ancak, daha az beyin hücreli hayvanların bu ilişkiyi nasıl kurduklarına dair çok fazla bilgi bulunmuyor. Hatırlama yeteneğinin, beyindeki sinaptik gücü ve plastisiteyi düzenleyen sinir sistemleri geliştikçe ortaya çıktığı düşünülmekte. Denizşakayığının ise yalnızca merkezi olmayan bir sinir ağı var.

İsviçre Fribourg Üniversitesinden ve İspanya Barselona Üniversitesinden Sprecher ve meslektaşları, N. vectensis’in çağrışımsal öğrenme kapasitesini araştırmak için ışık ve elektrik şoku ile klasik koşullandırma deneyleri gerçekleştirdiler. Klasik şartlandırmada başlangıçta nötr olan bir olay; bir ödül veya olumsuz bir sonuç şeklinde biyolojik olarak önemli bir sonuçla eşleştirilir. Sprecher ve ekibi, 10 veya 18 yıldız deniz anemonundan oluşan grupları, ışık ve elektrik darbelerinin çakıştığı ikili denemelere veya ışık ve elektrik darbelerinin senkronize olmadığı eşlenmemiş denemelere rastgele atadı.

Hayvanlara dokunaçlarını geri çekmeleri için küçük bir elektrik şoku kullanıldı, bir ışıkla aynı anda veya farklı zamanlarda şok vererek eğitildi. Sonra, sadece ışığa verilen tepkiler test edildi. Eğitim sırasında ışık ve elektrik şokunu birlikte alan hayvanlar, şartlandırmadan sonra davranışlarını adapte ettiler ve sadece ışığa tepki gösterdiler. Araştırma,Proceedings of the National Academy of Sciences’da yayımlandı.

Araştırmacılar, “N. vectensis’in bizim yaptığımız serotonin veya dopamin gibi aynı tür nörotransmiterleri paylaşıp paylaşmadığı hâlâ belirsiz ve ilişkisel öğrenmenin bu hayvanlarda bağımsız olarak evrimleşmiş olması mümkün. Çoğu model organizmada, belirli anı biçimlerinden sorumlu nöral devreler ve moleküler mekanizmalar tanımlandı.” açıklamalarında bulundu. N. Vectensis’in bu öğrenme yeteneğinin, somutlaşmış bilincin bir örneği olduğu öne sürülüyor.

Derleyen: Nazlıcan Vatansever