• Çilek, yaş ve metabolik sağlık ile ilişkili bilişsel gerilemeye yatkın olan kişilerde bunama riskini azaltabilir ve ruh hâlini iyileştirebilir.
• 12 haftalık bir çalışma, insülin direnci belirtileri gösteren orta yaşlı ve aşırı kilolu kişilerin, her gün bir fincana eş değer miktarda çilek yediklerinde, kontrol gruplarına kıyasla daha iyi hafızaya ve daha az depresif belirtiye sahip oldukları ortaya koydu.

Çilek, yaş ve metabolik sağlık ile ilişkili bilişsel gerilemeye yatkın olan kişilerde bunama riskini azaltabilir ve ruh hâlini iyileştirebilir. 12 haftalık bir çalışma, insülin direnci belirtileri gösteren orta yaşlı ve aşırı kilolu kişilerin, her gün bir fincana eş değer miktarda çilek yediklerinde, kontrol gruplarına kıyasla daha iyi hafızaya ve daha az depresif belirtiye sahip oldukları ortaya koyuldu.

Demansın yanı sıra insülin direnci, obezite ve ilgili diğer sağlık sorunları gibi metabolik rahatsızlıklar da giderek daha yaygın hâle gelmekte. Cincinnati Üniversitesinden sinir bilimci Robert Krikorian, “Bu çalışma, çilek tüketiminin bu popülasyonda bilişsel performansı ve metabolik sağlığı iyileştirip iyileştiremeyeceğini ve eğer öyleyse bilişsel gelişim ile metabolik rahatsızlığın azalması arasında bir ilişki olup olamayacağını değerlendirdi.” diyor.

Krikorian ve ekibi, hafif bilişsel bozukluğu olan ve vücut kitle indeksi (VKİ) aşırı kilolu kategorisinde yer alan 50 ila 65 yaşlarında, çoğu kadınlardan oluşan 30 yetişkini çalışmaya dahil etti. Çalışmadan önce katılımcılardan iki hafta boyunca her türlü çilekli meyve tüketiminden kaçınmaları istendi. Çalışma sırasında her gün yemeleri için 13 gramlık gerçek çilek tozu ya da plasebo verildi. Araştırmacılar, katılımcıların bilişsel yürütme yetenekleri, kelime algılamaları, uzun süreli hafıza fonksiyonu ve ruh hâlini çalışma öncesinde ve sonrasında bilişsel testlerle değerlendirdi ve metabolik verileri takip etti.

Plasebo verilenler, hafıza parazitini ölçen gecikmeli bir tanıma testinde o kadar başarılı olamadılar. Bununla birlikte, çilek tozu verilenlerde hafıza paraziti azalmış olarak gözlemlendi. Bu da önemsiz verileri daha iyi göz ardı edebildiklerini göstermekte.

Krikorian, “Azalan bellek müdahalesi, kelime öğrenme testinde anlamsal olarak ilişkili terimlerin daha az karıştırılması anlamına gelir. Bu olgunun genellikle hafıza testi sırasında hedef olmayan kelimelerin araya girmesine direnme açısından daha iyi yürütme kontrolünü yansıttığı düşünülmekte.” dedi.

Çilek tozu verilen katılımcılar aynı zamanda daha düşük depresif semptomlar gösterdiklerini bildirdiler. Bu da duygularla başa çıkma ve yürütme kabiliyetinin geliştiğini göstermekte. Günlük faaliyetleri ve sosyal ilişkileri daha iyi yönetme kabiliyeti ve gelişmiş tepki kontrolü ve daha fazla esneklik ortaya çıkmış.

Araştırmacılar, yaş ve insülin direncinin katılımcıların çoğunda yürütme işlevini hafif derecede bozmuş olabileceğini ve “tedavinin” mevcut eksikliği bir dereceye kadar düzelttiğini belirtiyor. Araştırmacılar, çileğin bu bozukluğu olmayan kişilerde işlevi iyileştirip iyileştirmeyeceğini bilmiyorlar.

Krikorian, “Yönetici yetenekleri orta yaşlarda azalmaya başlar. İnsülin direnci ile birlikte obezitede olduğu gibi aşırı karın yağı, beyin de dahil olmak üzere iltihaplanmayı artırma eğiliminde olacak. Dolayısıyla, gözlemlediğimiz faydalı etkiler çilek grubundaki enflamasyonun hafifletilmesiyle ilişkili olabilir.” diye ekliyor.

Aynı araştırma ekibi ve diğer araştırmacılar tarafından 2022 yılında yapılan bir çalışmada, benzer rahatsızlıklara sahip bir insan grubunda, her gün yaban mersini yiyenlerin hafıza paraziti seviyelerinin azaldığı bulundu.

Ekip, “Metabolik fonksiyon açısından beklenmeyen fayda eksikliği, metabolik ve bilişsel fonksiyonu araştıran diğer çalışmalara kıyasla bu çalışmada kullanılan daha düşük seviyedeki  antosiyanin dozunu yansıtıyor olabilir.” diye belirtiyor.

Krikorian ve ekibi, küçük örneklem büyüklüğü ile kısa sürede katılımcıların diyetlerindeki sınırlı düzenlemeler nedeniyle bulgularından geniş sonuçlar çıkaramıyor. Hiçbir zaman tek başına tüketilmeyen gıdaların sağlık üzerindeki etkilerini incelemek zor. Çünkü vücudumuz, karmaşık besin gereksinimleri olan bir yapıya sahip.

Olası bilişsel faydalar bir yana, uzmanlar genellikle ihtiyacımız olan vitamin, mineral ve besinleri almak için en iyi yaklaşım olarak çeşitli ve dengeli bir beslenme düzenini önermekte.

Çalışma, Nutrients dergisinde yayımlandı.

Derleyen: Burçin Bağatur