Geleceğin Ulaşım Aracı

ABD’de geleceğin ulaşım araçları arasında gösterilen elektrikli hava taksileri için önemli bir adım atıldı. ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), aralarında Archer Aviation, Beta Technologies, Joby Aviation ve Wisk’in de bulunduğu şirketlerin elektrikli hava araçlarını test etmesine olanak tanıyacak sekiz pilot programı onayladı. Program kapsamında elektrikli hava araçlarının test uçuşlarının bu yaz itibarıyla başlaması bekleniyor.

Üç yıl sürmesi planlanan program, toplam 26 eyalette gerçekleştirilecek. ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, pazartesi günü yaptığı açıklamada pilot programın amacının, kişisel ulaşım, bölgesel taşımacılık, kargo lojistiği ve acil sağlık hizmetlerinde kullanılabilecek yeni nesil hava araçlarının geliştirilmesinde ABD şirketlerinin öncü rol üstlenmesini sağlamak olduğunu söyledi.

Programın resmi adı “Gelişmiş Hava Hareketliliği ve Elektrikli Dikey Kalkış-İniş Entegrasyon Pilot Programı” olarak açıklanırken, söz konusu girişim geçen yıl ABD Başkanı Donald Trump tarafından yayımlanan bir başkanlık kararnamesiyle duyurulmuştu. Bu adımın temel hedefi, elektrikli hava araçlarının geliştirilme ve test süreçlerini hızlandırmak olarak gösteriliyor.

Elektrikli hava araçları yükselişte

Son yıllarda birçok şirket, elektrikli dikey kalkış ve iniş yapabilen (eVTOL) hava araçları geliştirmek için yoğun yatırımlar yapıyor. Bu araçların özellikle büyük şehirlerde hava taksisi olarak kullanılabileceği ve kısa mesafeli bölgesel uçuşlarda önemli bir alternatif oluşturabileceği düşünülüyor.

Ancak bu teknolojinin ticari kullanıma girmesi oldukça maliyetli ve uzun bir süreç gerektiriyor. Yeni bir hava aracının ticari uçuşlara başlayabilmesi için FAA tarafından sertifikalandırılması gerekiyor ve bu süreç yıllar sürebiliyor. Ayrıca geliştirme ve test süreçlerinin maliyetinin yüz milyonlarca doları bulduğu ifade ediliyor.

Yeni pilot program ise şirketlerin henüz tam düzenleyici onay almadan eVTOL araçlarını test edebilmesine imkân tanıyor. Bu durum, sektörün gelişimini hızlandırabilecek önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Şirket hisseleri yükselişe geçti

Pilot programa seçilen şirketler için gelişmenin finansal açıdan da önemli etkileri oldu. Beta Technologies’in kurucusu ve CEO’su Kyle Clark, program sayesinde şirketin planlanandan bir yıl önce uçuş operasyonlarına başlayabileceğini söyledi.

Açıklamanın ardından Beta Technologies’in hisseleri pazartesi günü yaklaşık yüzde 12 yükseldi. Halka açık şirketler arasında bulunan Archer Aviation ve Joby Aviation’ın hisselerinde de benzer şekilde artış görüldü.

Archer Aviation, eVTOL pilot programını otonom robotaksi testlerine benzeterek bunun hem kamu güvenini artıracağını hem de elektrikli hava taksilerinin güvenli biçimde yaygınlaştırılması için bir yol haritası oluşturacağını belirtti.

Şirket aynı zamanda dört yolcu kapasiteli ve pilotlu olarak geliştirilen “Midnight” adlı eVTOL modeli üzerinde çalışıyor. Archer, bu hava aracını 2028 yılında Los Angeles’ta düzenlenecek Olimpiyat Oyunları sırasında hava taksi hizmetlerinde kullanmayı hedefliyor.

FAA Başkan Yardımcısı Chris Rocheleau da yaptığı yazılı açıklamada programın yeni nesil hava araçlarının güvenli şekilde ulusal hava sahasına entegre edilmesi açısından kritik veriler sağlayacağını belirtti.

Rocheleau, “Bu ortaklıklar, bu araçların Ulusal Hava Sahası Sistemi’ne nasıl güvenli ve verimli biçimde entegre edileceğini daha iyi anlamamıza yardımcı olacak” dedi. Programın aynı zamanda gelecekte oluşturulacak güvenlik standartlarına yön verecek operasyonel deneyimler sağlayacağını da vurguladı.

FAA yetkilileri, pilot program için toplam 30 farklı teklif aldıklarını açıkladı.

Yerel yönetimlerle ortaklık şartı

Program kapsamında şirketlerin tek başına hareket etmesine izin verilmiyor. Pilot projelerde yer almak isteyen şirketlerin eyalet, yerel yönetim, kabile yönetimi veya bölgesel otoritelerle ortaklık kurması gerekiyor.

Bu kapsamda yürütülecek projeler elektrikli hava araçlarının farklı kullanım alanlarını test etmeyi amaçlıyor. Bunlar arasında şehir içi hava taksileri, bölgesel uçuşlar, kargo taşımacılığı ve acil durum operasyonları yer alıyor.

Örneğin New York ve New Jersey Liman İdaresi, Archer, Beta, Electra ve Joby şirketleriyle birlikte yaklaşık 12 farklı operasyon konsepti üzerinde çalışacak. Bu projelerden birinin Manhattan’daki bir helikopter pistinden gerçekleştirilecek test uçuşlarını kapsaması planlanıyor.

Teksas’ta şehirler arası hava taksi ağı

Teksas Ulaştırma Bakanlığı da Archer, Beta, Joby ve Wisk şirketleriyle birlikte bölgesel uçuşların test edileceği bir proje yürütüyor. Program kapsamında Dallas, Austin ve San Antonio şehirleri arasında hava taksi bağlantıları kurulması hedefleniyor. Uzun vadede Houston’ın da bu ağın bir parçası olması planlanıyor.

ABD Ulaştırma Bakanlığı’na göre proje, her şehirden genişleyerek bölgesel ulaşım ağlarını kapsayacak bir hava taksi sistemi oluşturmayı amaçlıyor.

Çok eyaletli büyük projeler

Pilot program kapsamında bazı projeler geniş coğrafi alanları kapsayacak şekilde planlandı. Utah liderliğinde yürütülecek bir proje, Pasifik Kuzeybatısı, Rocky Dağları ve Oklahoma ovalarında yeni nesil hava araçlarını test edecek.

Bir diğer geniş kapsamlı proje ise Pennsylvania Ulaştırma Bakanlığı tarafından yürütülecek. Bu proje toplam 13 eyalette bölgesel hava ulaşımını yeniden canlandırmayı hedefliyor.

Kargo ve acil durum görevleri de test edilecek

Program yalnızca yolcu taşımacılığına odaklanmıyor. Bazı projelerde kargo teslimatı, acil tıbbi müdahale ve otonom uçuş teknolojileri de test edilecek.

Beta Technologies ve Elroy Air gibi şirketler, Meksika Körfezi çevresinde ve enerji sektörü tesislerinin bulunduğu Louisiana, Texas ve Mississippi eyaletlerinde kargo ve personel taşımacılığına yönelik uçuşlar gerçekleştirecek.

Florida, Louisiana ve Kuzey Carolina ulaştırma departmanları da çeşitli projelere liderlik ediyor. New Mexico eyaletindeki Albuquerque kenti ise Reliable Robotics şirketiyle birlikte otonom uçuş sistemlerini test edecek.

Uzmanlara göre bu pilot program, elektrikli hava araçlarının ticari kullanıma geçiş sürecinde önemli bir dönüm noktası olabilir. Başarılı olması halinde elektrikli hava taksileri, önümüzdeki yıllarda şehir içi ulaşımın önemli bir parçası haline gelebilir.