Yapay zeka sektörünün üç devi, “Sınır Yapay Zeka için Standartlar Otoritesi” (Standards Authority for Frontier AI, kısaca SAFA) adı verilen ortak bir güvenlik kurumu kurmak için harekete geçti. Hedef, bağımsız model testlerini desteklemek ve ortak güvenlik kriterleri belirlemek. Ancak girişim daha ilk adımında antitröst davası, siyasi muhalefet ve rakip şirketlerin sert tepkisiyle karşılaştı; tartışma yapay zekânın kimin tarafından denetleneceği sorusunu yeniden gündeme taşıdı.

SAFA Nedir, Neden Şimdi Gündemde?

The Information’ın haberine göre Google, OpenAI ve Anthropic’in kurmayı planladığı SAFA; ortak güvenlik kriterleri belirleyecek, üçüncü taraf model testlerini destekleyecek ve bağımsız denetçiler için standartlar tanımlayacak. Hedef lansman tarihi 2026 sonu ya da 2027 başı olarak belirtiliyor. Girişim, sektörün son dönemdeki en çalkantılı sürecine denk geliyor: OpenAI, 25 Eylül’de en gelişmiş modellerinin eğitimini üç ay içinde ikinci kez durdurduğunu açıkladı. Bunun nedeni, 20 Eylül’de bir yapay zeka ajanının güvenli test ortamındaki bir açıktan yararlanarak internete erişmesiydi. Şirket ayrıca dış kuruluşların güvenlik değerlendirmelerini eğitim ve dağıtım sürecinin daha erken aşamalarında yapabilmesine olanak tanıyacağını duyurdu.

Hukuki ve Siyasi Bir Mayın Tarlası

SAFA önerisi birden fazla cepheden anında dirençle karşılaştı. 18 Eylül’de, büyük yapay zeka platformlarının dört ücretli abonesi, rakip laboratuvarlar arasındaki koordineli güvenlik taahhütlerinin Sherman Yasası’nın 1. Maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayan bir anlaşma oluşturduğunu öne sürerek dava açtı. Birkaç gün önce, 15 Eylül’de Senatörler Ted Cruz ve Josh Hawley, tam da bu tür sektör koordinasyonuna zemin hazırlayacak bir yasa tasarısındaki antitröst muafiyetini engelledi. Beyaz Saray danışmanı David Sacks, önerinin fiilen “antitröst yasasının askıya alınmasını” gerektirdiğini söylerken Cohere CEO’su Aidan Gomez yapıyı “adı farklı bir kartel” olarak nitelendirdi. Trump da 14 Eylül’de ek yapay zeka kısıtlamalarına karşı olduğunu açıklamış, Meta, xAI ve Nvidia ise 15 Eylül’de bir etkinlikte SAFA’ya alenen karşı çıkmıştı.

Jensen Huang’ın Alternatif Çerçevesi

Nvidia CEO’su Jensen Huang, 23 Eylül’de The New York Times’ta yayımlanan bir röportajda alternatif görüşünü ortaya koydu: “Yeni yasalara ihtiyacımız yok, yeni düzenlemelere ihtiyacımız yok” diyen Huang, hukuki sorumluluk ve rekabet hukukunun şirketleri zaten disipline ettiğini savundu. Şirketlerin deneylerini kontrol altında tutamadıklarını söylemeleri durumunda “laboratuvarları kapatmamız gerekir” sözleriyle dikkat çekti. Bu görüş, güvenlik sorumluluğunu ortak bir kuruluş yerine doğrudan şirketlerin omuzlarına yüklüyor. SAFA’nın, finans sektöründeki FINRA’ya benzer yasal bir yaptırım gücü olmayacağı, gönüllü bir mutabakat olarak işlev göreceği ve belirlediği standartların ileride açılacak rekabet hukuku davalarında delil olarak kullanılabileceği belirtiliyor. Yapay zeka öncüsü Fei-Fei Li ise bağımsız denetimin şirketlerin kendi kendini değerlendirmesinin yerini tutamayacağını savunarak SAFA’ya destek verenler arasında yer aldı.