Günün Özeti – 14 Kasım

Yapay zekânın eğlence sektöründen robotiğe uzanan etkisinden evrimin beyni nasıl büyüttüğüne, günün öne çıkan teknoloji ve bilim gelişmeleri bu özette.

Disney yapay zekâyı animasyondan tema parklarına taşıyor

Bloomberg’in haberine göre Disney, CEO Josh D’Amaro yönetiminde yapay zekâyı işinin neredeyse her alanına yayıyor. En görünür adım Aralık’ta gelecek: Fransız girişim Animaj’ın araçlarıyla hazırlanan çocuk dizisi Ozzy Fox, Disney+’ta yayına girecek. Animaj’a göre ana pozları insanlar çiziyor, aradaki hareketleri yapay zekâ dolduruyor. Şirket ayrıca bütçe raporlarını otomatikleştiren D-Fi adlı bir platform geliştiriyor ve ABD’deki bazı Disney+ abonelerinde yapay zekâ destekli izleme önerilerini test ediyor. Üst düzey bir yöneticiye göre Disney’in önceliği, karakterlerinin kontrolünü elinde tutmak.

Meta, tahmin piyasası uygulaması Takes’i çalışanlarıyla deniyor

The Wall Street Journal’ın 13 Kasım tarihli haberine göre Meta çalışanları, Takes adlı bir tahmin piyasası uygulamasını test ediyor. Uygulamada kullanıcılar gerçek para yerine “cred” adı verilen bir birimle olayların sonuçları üzerine tahminde bulunuyor. Uygulamanın ne zaman, hatta kamuya açılıp açılmayacağı belirsiz. The New York Times, Haziran’da Mark Zuckerberg’in Kalshi ve Polymarket benzeri bir uygulama için küçük bir ekip görevlendirdiğini ve uygulamanın Facebook, Instagram ve WhatsApp’tan ayrı çalışacağını yazmıştı. Meta, 2022’de Forecast adlı benzer bir uygulamayı kapatmıştı.

Hinton, AB liderlerini yapay zekâ konusunda uyardı

Nobel ödüllü yapay zekâ araştırmacısı Geoffrey Hinton, 13 Kasım’da Dublin’de toplanan AB liderlerinin ilk yapay zekâ zirvesinde, yapay zekânın insan kontrolünün dışına eskiden düşündüğünden çok daha erken çıkabileceğini söyledi. Hinton, öngörü takvimini araştırmacı Paul Christiano’nun bunun üç yıl, hatta 6 ila 12 ay içinde yaşanabileceği uyarısını dinledikten sonra kısalttığını belirtti. Irish Examiner’a göre Hinton ve Mistral AI CEO’su Arthur Mensch, 27 liderin 24’üne bilgi verdi. Ursula von der Leyen ise liderlerin yeni yapay zekâ sistemlerinin test edilmesini yeni ilaçların test edilmesine benzettiğini aktardı.

OpenAI ayrı robotik ekibini dağıttı

OpenAI, bağımsız robotik ekibini dağıtarak araştırmacılarını diğer birimlere kaydırdı; şirket bunu Fortune’a doğruladı. Robotik araştırmaları artık Baş Araştırma Sorumlusu Mark Chen’e bağlı ana araştırma ekibinde, uygulamalı robotik ve donanım ekipleri ise Greg Brockman’ın yönettiği Applied biriminde yürütülecek. Şirket, GPT-6 Astra gibi genel amaçlı modellerinin robotlarda doğrudan kullanılabildiğini söylüyor. Fortune’a göre Nvidia’nın bir çalışmasında Astra tabanlı bir ajan, simüle edilmiş bir nesne kavrama testinde yüzde 74,8 başarıya ulaştı; bu alandaki en iyi özel robotik modeller yüzde 51’de kaldı.

Dünya Bankası: “Küçük yapay zekâ” teknoloji açığını kapatabilir

Dünya Bankası Genel Müdürü ve Bilgi Sorumlusu Paschal Donohoe, CNBC’ye yaptığı açıklamada kısa mesaj, sesli arama ve basit telefonlarla çalışan düşük maliyetli “küçük yapay zekâ” araçlarının gelişmekte olan ülkelerin teknoloji açığını kapatabileceğini söyledi. Bankanın 2026 Dünya Kalkınma Raporu’ndaki başlıca örnek Gana’dan: SMS üzerinden çalışan Rori adlı özel ders sistemi, öğrenci başına 5 dolar gibi düşük bir maliyetle neredeyse bir yıllık ek matematik öğrenimi sağladı. Rapor bu rakamı, büyük teknoloji şirketlerinin 2026’da toplam 775 milyar dolara ulaşması beklenen yatırım harcamalarıyla karşılaştırıyor.

CRISPR ile otizmle bağlantılı genlerin sağlam kopyası güçlendirildi

UCLA Health araştırmacıları, laboratuvarda üretilen insan beyin hücrelerinde otizmle ilişkili CHD8 ve SCN2A genlerinin sağlam kalan kopyasını değiştirilmiş bir CRISPR aracıyla daha etkin hâle getirdi. Ekip hatalı geni düzeltmek yerine, genin ne kadar güçlü çalışacağını ayarlayan DNA bölgelerini hedefledi. 13 Kasım’da Nature Neuroscience’ta yayımlanan çalışmada yöntem, mutasyonların bazı hücresel etkilerini tersine çevirdi ve sağlıklı hücrelerde gen aktivitesini artırmadı. Çalışma şimdilik yalnızca laboratuvar ortamında yapılmış, erken aşamada bir kavram kanıtı niteliğinde.

Primatlara özgü bir DNA anahtarı beynin büyümesine yardım etmiş

Science Advances’ta 13 Kasım’da yayımlanan bir çalışmaya göre, yalnızca primatlarda bulunan 310 baz çiftlik kodlamayan bir DNA bölgesi, DACH1 adlı geni açarak beynin dış katmanını oluşturan kök hücrelerin sayısını artırıyor. Tayvan ve Japonya’dan araştırmacılar, bu bölge silindiğinde insan ve maymun hücrelerinden üretilen beyin organoidlerinde ilgili kök hücrelerin azaldığını gördü. Fare beyin dokusunda DACH1 aktivitesi artırıldığında bu hücrelere dönüşen yavru hücrelerin oranı yaklaşık yüzde 4’ten yüzde 15’e yükseldi. Araştırmacılara göre bulgu, evrimin yeni gen eklemeden beyni değiştirebildiğini gösteriyor.

Kaliforniya hasatçı karıncası DNA karıştırmada rekor kırdı

Heredity dergisinde 13 Kasım’da yayımlanan bir çalışmaya göre Kaliforniya hasatçı karıncası (Pogonomyrmex californicus), üreme sırasında DNA’sını şimdiye kadar ölçülen tüm karıncalardan daha sık karıştırıyor. Rekombinasyon adı verilen bu genetik değiş tokuşun hızı megabaz başına 14,73 santimorgan ölçüldü; bu, bir karınca türü için belgelenen en yüksek değer. Karşılaştırma için bu oran farelerde yaklaşık 0,5, meyve sineklerinde 1,59. Araştırmacılar, yüksek hızın daha fazla genetik çeşitlilikle bağlantılı olduğunu, ancak doğal seçilimin genler üzerindeki etkisini belirgin biçimde değiştirmediğini buldu.