Onlarca yıllık bilimsel gelişmelere rağmen, kuzey ışıklarını tahmin etmek hâlâ kesin olmayan bir bilim. Alaska Fairbanks Üniversitesi’nde doktora öğrencisi, fotoğrafçı ve aurora avcısı Vince Ledvina, “Bugünün uzay hava tahminleri, 1960’larda karasal hava tahminlerinin olduğu yerde” diyor.

Kuzey Işıkları Nedir?

Kuzey ışıkları veya aurora borealis, Güneş’te başlayan karmaşık bir zincirleme reaksiyon sonucu olarak ortaya çıkıyor.

Norveçli yolcu gemisi Hurtigruten’in baş aurora avcısı olan gökbilimci Tom Kerss, “Bunlar, yalnızca Dünya’yı değil, aynı zamanda tüm Güneş Sistemi’ni de kaplayan, uzay hava ortamı adı verilen görünmez, anlaşılması zor bölgenin görünür bir ifadesi. Bu nedenle auroralar diğer gezegenlerde de gerçekleşiyor.” diyor.

Bu süreç, Güneş tarafından yayılan yüklü parçacıkların sürekli akışı olan Güneş rüzgarıyla başlar. Bu rüzgar Dünya’ya ulaştığında, parçacıklar manyetosferimizle etkileşime girerek enerjiyi manyetik alan çizgilerinin birleştiği kutuplara doğru yönlendirebilir. Orada, enerjik parçacıklar oksijen ve azot gibi atmosferik gazlarla çarpışarak yeşil, pembe, kırmızı ve mor gibi canlı tonlarda ışık yayar.

Auroralar her zaman belirli bir seviyede meydana gelir, ancak kutup bölgelerinin ötesine taşabilen özellikle canlı perdeler ve sarmallar ekstra bir enerji dalgası gerektirir. Bu güç genellikle büyük güneş olaylarından gelir: koronal kütle atımları (CME’ler), yani uzaya fırlatılan büyük plazma ve manyetik alan patlamaları. Bunlar, aşırı jeomanyetik fırtınaların arkasındaki başlıca suçlular. Güneş parlamaları, ani radyasyon patlamaları ve daha hızlı güneş rüzgarı akımları açığa çıkaran koronal delikler de bu karışıma katkıda bulunur.

Uzay Hava Durumu Tahminleri Nasıl Çalışır?

Aurora tahminleri manşetlere çıksa da, aslında daha acil bir görevin yan ürünü: Dünya’nın teknolojisini güneşten korumak.

Gökyüzünü aydınlatan aynı güneş olayları aynı zamanda elektrik şebekelerini bozabilir, uydu elektroniklerini bozabilir, GPS ve navigasyon sistemlerini ve radyo iletişimlerini etkileyebilir. Uzay hava durumu tahminleri, operatörlere hayati sistemleri korumak için zaman kazandırır.

NOAA’nın bir parçası olan Uzay Hava Tahmin Merkezi’nde (SWPC), hava tahmincileri güneşi 24 saat boyunca izliyor. Çeşitli uydular ve yer tabanlı gözlemevleri kullanarak güneş radyasyonu fırtınalarını, yüksek frekanslı radyo kesintilerini, jeomanyetik fırtınaları ve genellikle yoğun güneş olaylarının habercisi olan güneş lekeleri adı verilen koyu lekeleri gözlemliyorlar.

Kerss, “Çok sayıda güneş lekesi olduğunda, güneş, bir tür manyetik stresin artan seviyesine maruz kalıyor. Nihayetinde, manyetik alandaki bu düğümler sonunda çözülüyor ve manyetik stres serbest kalıyor.” diyor.

Derleyen: Damla Şayan