Antioksidan zengini bir “süper gıda” olarak ün kazanan matcha, dünya genelinde öylesine talep görüyor ki, Japonya’da bile stoklar hızla tükeniyor ve fiyatlar rekor seviyelere çıkıyor. Yaşlanan çiftçi nüfusu ve emek yoğun üretim süreci, bu patlamayı bir darboğaza dönüştürürken, Japon hükümeti arzı artırmak için çiftçilere devlet desteği sağlamayı düşünüyor.

Artan Talep ve Tedarik Zinciri Krizinin Temel Nedenleri

Chitose Nagao’nun hikâyesi, bu küresel çılgınlığın ne kadar derinlere ulaştığını gösteriyor. Reklamcılık sektöründe geçirdiği otuz yılın ardından bir matcha kafesi açtığında, daha kapılarını açmadan dükkânının önünde kuyruklar oluşacağını hiç hayal etmemişti. Bugün, Atelier Matcha isimli dükkânında, öğleden sonra olmadan yeşil tozlar tükeniyor ve çoğunlukla yurt dışından gelen müşteriler, onun en yeni yeşil çaylı içeceklerini denemek için sıraya giriyor. Nagao’nun şansı, Kyoto’daki bir çay üreticisi olan Yamamasa Koyamaen’le kurduğu sağlam ortaklıktan geliyor. “Kovid sırasında tüm çaylarının bir depoda satılmadan beklediğini duyduğumda bir şeyler yapmak istedim.” diyen Nagao, dört yıl sonra Japonya’da iki, Vietnam’da bir ve yakında Filipinler’de yeni bir şubesi olacak bir işletmeye sahip.

Japonya, bu özel tozu 12. yüzyıldan beri, çoğunlukla sadece bir tutam toz gerektiren son derece ritüelistik çay seremonilerinde tüketiyor ancak son yıllarda bu ürünün antioksidanlarla dolu bir süper gıda olarak ünü TikTok’ta yayıldıkça talep âdeta fırladı. Pandemi sonrası turizm patlaması da fiyatları daha da yukarı çekti. Japonya Maliye Bakanlığı’na göre, geçen yıl Japonya 36.4 milyar yen (247 milyon dolar) değerinde yeşil çay ihraç etti; bu, on yıl öncesine göre dört kat daha fazla bir rakam. Bu ihracatın yaklaşık %44’ü ABD’ye yapıldı ve büyük bir kısmı matcha gibi toz halindeki çaylardan oluşuyordu.

Matcha’ya olan bu inanılmaz talebin yarattığı gerilim, Japonya’nın yaşlanan tarım toplulukları için ciddi bir sorun teşkil ediyor. Japon hükümeti, bu baskıyı hafifletmek amacıyla çiftçileri bu ürünün yapımında kullanılan özel çay türü olan tencha yetiştirmeye teşvik etmek için sübvansiyon sağlamayı düşünüyor. Tencha’nın üretimi daha kârlı olsa da aynı zamanda daha fazla emek gerektiriyor. Yaprakların kendine özgü otsu aromasını ortaya çıkarmak için güneşten korunması gerekiyor ve yaprakları hasat etmek, buharlamak, kurutmak ve toz hâline getirmek için yeterli iş gücü bulunamıyor.

Matcha Fiyatları Reçete Sınırlamalarıyla Rekor Kırıyor

Küresel Japon Çay Birliği’ne göre, bu ilkbahar Kyoto’daki tencha açık artırmasında fiyatlar bir önceki yıla göre %170 oranında artarak kilogram başına 8,235 yene (yaklaşık 56 dolar) sıçradı. Bu, 2016’da belirlenen 4,862 yenlik önceki rekoru paramparça etti. Birçok perakendeci de matcha fiyatlarının son bir yılda iki katına çıktığını ve küçük bir teneke kutu tozu bulmanın Tokyo’da bile giderek zorlaştığını belirtiyor.

Tedarik sıkıntısı nedeniyle birçok işletme, stoklarını korumak için satın alma limitleri getiriyor. Ancak bu yeşil toz, Japonya’yı ziyaret eden turistler arasında popüler bir hediyelik olmaya devam ediyor. Tokyo’daki Kaminari Issa mağazası, bir ton matcha talebi gibi büyük siparişler aldığını, ancak mevcut stoklarının sınırlı olduğunu belirtiyor. Mağaza yöneticisi Miku Sugawara, rekor sıcaklıkların gelecek yılki hasadı olumsuz etkilemesinden ve fiyatları daha da yükseltmesinden endişe duyduğunu ifade ediyor.

Bu özel çaya olan talep o kadar yoğun ki, dünyanın en büyük yeşil çay satıcısı Ito En bile tedarik sorunlarıyla yüzleşiyor. Şirket, artan maliyetler nedeniyle bazı ürünlerinin fiyatlarını %50 ila %100 arasında artıracağını duyurdu. Ito En, çiftçilerle yaptığı anlaşmalarla yıllık 7,000 ton yeşil çay tedarik ederken, matcha için kullanılan tencha miktarı sadece 600 tonla sınırlı kalıyor. Ito En’den Yasutaka Yokomichi, tencha’nın emek yoğun üretimi ve çiftçilerin bu popülaritenin geçici olabileceğinden duyduğu endişe nedeniyle üretimi artırmanın zor olduğunu belirtiyor. Ayrıca, 40 gram yeşil tozu öğütmenin bir saat sürmesi gibi süreçsel zorluklar da tedarik zincirini yavaşlatıyor.

Derleyen: Gamze Büyükkaya Tunçay