• Uluslararası üç kişilik bir öğrenci grubu, milattan sonra 79 yılında Vezüv Yanardağının patlamasıyla karbonlaşan bir dizi antik parşömendeki gizli metinleri deşifre etmek için yapay zeka kullanımında büyük bir atılım gerçekleştirdi.
• Öğrenciler, Kentucky Üniversitesi bilgisayar bilimcisi Brent Seales tarafından geçen yıl başlatılan ve tüm dünyadaki yapay zeka uzmanlarını uzun süredir kayıp olan antik metinlerin deşifre edilmesine yönelik mücadeleye katılmaya teşvik eden Vesuvius Challenge’da yarışıyorlardı.
• Bu öğrenciler bir parşömenden 2.000 antik Yunan harfini içeren birkaç pasajı okumayı başardıkları için birlikte 700.000 dolarlık (21.424.256,00 Türk Lirası) büyük ödülü kazandılar.
• Geçtiğimiz sonbaharda, üç öğrenciden biri olan Luke Farritor, yanmış parşömenlerdeki ilk kelimeyi deşifre ederek 40.000 dolar (1.223.980,00 Türk Lirası) kazandı, bu kelime eski Yunancada “mor” anlamına gelen “porphyras” idi.

Uluslararası üç kişilik bir öğrenci grubu, MS 79 yılında Vezüv Yanardağı’nın patlamasıyla karbonlaşan bir dizi antik parşömendeki gizli metinleri deşifre etmek için yapay zeka kullanımında büyük bir atılım gerçekleştirdi. Almanya’dan Youssef Nader, ABD’den Luke Farritor ve İsviçre’den Julian Schilliger, bir parşömenden 2.000 antik Yunan harfini içeren birkaç pasajı okumayı başardıkları için birlikte 700.000 dolarlık (21.424.256,00 Türk Lirası) büyük ödülü kazandılar. Papirolog Robert Fowler, “Bu tam bir düzen değiştirici. Okunmayı bekleyen bu parşömenlerden yüzlercesi var.” diye konuştu. Fowler, söz konusu parşömenin keşfinin, akademisyenler arasında Gadara’lı filozof Philodemus’un bir metnini içerebileceği yönünde spekülasyon yapmalarına olanak sağladığını, bunun da sadece on yıl önce imkânsız görünen türden bir tahmin olduğunu sözlerine ekledi. Öğrenciler, Kentucky Üniversitesi bilgisayar bilimcisi Brent Seales tarafından geçen yıl başlatılan ve tüm dünyadaki yapay zeka uzmanlarını uzun süredir kayıp olan antik metinlerin deşifre edilmesine yönelik mücadeleye katılmaya teşvik eden Vesuvius Challenge‘da yarışıyorlardı. Youssef, “Bizi ayakta tutan şey adrenalin patlamasıydı. Bu günde 20 saat çalışmak demekti. Bir günün ne zaman bittiğini ve ertesi günün ne zaman başladığını bilmiyordum.” diyor.

MS 79 yılındaki tarihi patlama Pompeii ve Herculaneum kasabasını kül tabakasıyla kaplayarak zamanda bir anı gelecek nesiller için koruyan bir tabaka oluşturdu. Arkeologlar 1754 yılında bölgeyi keşfettiklerinde, Herculaneum’da aşırı sıcak kül ve sünger taşı nedeniyle karbonlaşmış 1.000’den fazla papirüs parşömeniyle dolu antik bir kütüphaneyle tamamlanmış bir ev ortaya çıkardılar. Kütüphanenin raflarında, bir zamanlar Julius Caesar’ın kayınpederi Lucius Calpurnius Piso Caesoninus’a ait olan, hem Roma hem de Yunan dillerinde yazılmış Epikürcü felsefi metinler bulunduğuna inanılıyordu. Arkeologlar uzun zamandır bu metinleri çözme ihtimaliyle umutlarını koruyorlardı. Zira bu belgelerin en azından bir kısmının zaman içinde kaybolmuş olması kuvvetle muhtemel. Eğer belgeler kurtarılabilirlerse, bu klasik yapıt meraklıları için çığır açıcı bir keşif olacak demek. Ne yazık ki, kömürleşmiş parşömenlerin çözülemeyecek kadar kırılgan olduğu kanıtlanmış olup yıllar boyunca yapılan birkaç onarma girişimi, bu paha biçilmez nesnelerin hasar görmesi veya parçalara ayrılmasıyla sonuçlandı.

Geçtiğimiz on yıl içinde bilim insanları parşömenlerin son derece sofistike, üç boyutlu CT taramalarını üretmeyi başardılar. Seales ve Kentucky Üniversitesindeki araştırma ekibi, yapay zeka ve bilgisayar teknolojileri sayesinde bu sıkı katmanlı parşömenleri düzelterek “sanal olarak açabildi”, daha sonra taramalarda net bir şekilde görünmeyen mürekkebi tespit etmek için yapay zeka algoritmalarını eğitebildiler. Parşömenden 2,000 yıllık metinler açığa çıkarıldıktan sonra daha geniş bir ekiple birlikte -bu ekipte akademisyenler ve bilgisayar bilimcileri de bulunmakta- bu parşömenlerin sırlarını çözmeye yönelik küresel çabaya katkıda bulunabilmek için Vesuvius Challenge başlatıldı. Geçtiğimiz sonbaharda, üç öğrenciden biri olan Luke Farritor, yanmış parşömenlerdeki ilk kelimeyi deşifre ederek 40.000 dolar (1.223.980,00 Türk Lirası) kazandı. Bu kelime, eski Yunancada “mor” anlamına gelen “porphyras” idi. Şu anda kısmen deşifre edilmiş olan parşömen, görünüşe göre müzik ve yemekten alınacak zevkler üzerine bir incelemeden oluşuyor. Antik yazar parşömende, “Yiyecek söz konusu olduğunda, kıt olan şeylerin bol olanlardan kesinlikle daha hoş olduğuna hemen inanmayız.” diyerek düşüncelerini aktarmış.

En büyük ödül sahibini bulmuş olmasına rağmen Vesuvius Challenge, şu an kısmen deşifre edilmiş olsada parşömenlerin %85’ini okuma hedefiyle çalışmalarına devam edecek. Ayrıca, şimdiye kadar taranan dört parşömenin en az %90’ını okuyabilen ilk ekip için 100.000 dolarlık (3.060.559,00 Türk Lirası) yeni bir büyük ödül de duyuruldu. Araştırmacılar zamanla, çözülmeyi bekleyen daha yüzlerce parşömen üzerindeki mürekkebin taranması, sanal olarak açılması ve tespit edilmesiyle ilgili çeşitli süreçlere çalışmalar yapmayı umuyor.

Derleyen: Burçin Bağatur