Alzheimer hakkında yapılan yeni bir çalışma, uyumak için kullanılan uyku haplarının her gece fonksiyonel olarak beyni temizleyen bir sıvıda toksik protein kümelerinin birikmesini azaltabileceğini buldu.
Louis’deki Washington Üniversitesinden araştırmacılar, bir uyku kliniğinde iki gece boyunca uykusuzluk için yaygın bir tedavi olarak suvorexant alan kişilerin, Alzheimer hastalığında biriken iki protein olan amiloid-beta ve tau’da hafif bir düşüş yaşadığını buldu.
Uyku bozuklukları, hafıza kaybı ve bilişsel gerileme gibi diğer semptomlardan önce gelen Alzheimer hastalığının erken uyarı işareti olabilir. Ve ilk belirtiler ortaya çıktığında, anormal amiloid-beta seviyeleri, beyin hücrelerini tıkayan plak adı verilen yığınlar oluşturarak neredeyse zirveye ulaştırır.
Araştırmacılar, insanların düzenli uykuya teşvik edilmesinin, uyuyan beynin artık proteinleri ve günün diğer atık ürünlerini temizlemesine izin vererek alzheimer hastalığını savuşturmanın bir yolu olarak gördüğünden önemli buluyor.
Uyku haplarının bu konuda yardımcı olabileceği bulunsa da Washington Üniversitesi Uyku Tıbbı Merkezi’nden nörolog Brendan Lucey, “Alzheimer hastalığına yakalanmaktan endişe duyan insanların bunu her gece suvorexant almaya başlamak için bir neden olarak yorumlaması için erken olur.” diyor.
Çalışma sadece iki geceyi kapsamakla beraber hiçbir bilişsel bozukluk belirtisi göstermeyen ve uyku sorunu olmayan 38 orta yaşlı katılımcıyı içeriyordu.
Ancak uyku hapları bağımlılık yapmakla birlikte insanları derin uyku fazları yerine daha sığ uyku nöbetlerine sokabilir. Lucey ve meslektaşlarının daha önceki araştırmaları daha az kaliteli, yavaş dalgalı uyku ile yüksek seviyelerde tau yumakları ve amiloid-beta proteini arasında bir bağlantı bulduğundan, bu tedavinin getireceği sonuçlar kişinin üzerinde zararlı etkilere sahip olabilir.
Lucey ve meslektaşları ayrıca son çalışmalarında, uyku haplarının yardımıyla uykuyu iyileştirmenin, beyni ve omuriliği yıkayan beyin omurilik sıvısındaki tau ve amiloid-beta seviyelerini düşürüp düşürmeyeceğini görmek istediler. Geçmişte yapılan araştırmalar, yalnızca bir gecelik uykunun bile amiloid-beta düzeylerini yükseltebileceğini gösteriyor.
45 ila 65 yaşları arasındaki bir grup gönüllü, araştırmacıların küçük bir numune toplamak için beyin omurilik sıvılarından örnek alınmasından bir saat sonra, iki doz suvorexant veya plasebo hapından birini aldı.
Araştırmacılar, protein seviyelerinin nasıl değiştiğini ölçmek için katılımcılar uyurken ertesi gün ve gece dahil olmak üzere 36 saat boyunca her iki saatte bir numune toplamaya devam etti.
Gruplar arasında uyku açısından hiçbir fark olmasa da yine de amiloid-beta konsantrasyonları, genellikle uykusuzluk için reçete edilen bir suvorexant dozu ile plaseboya kıyasla yüzde 10 ila 20 oranında azaldı.
Suvorexant’ın daha yüksek dozu, tau yumaklarının oluşumu ve hücre ölümü ile bağlantılı tau proteininin değiştirilmiş bir formu olan hiperfosforile tau seviyelerini de anlık olarak azalttı.
Bununla birlikte, bu etki yalnızca bazı tau formlarında görüldü ve tau konsantrasyonları, uyku hapını aldıktan sonraki 24 saat içinde tekrar yükseldi.
“Tau fosforilasyonunu azaltabilirseniz, potansiyel olarak daha az yumak oluşumu ve daha az nöronal ölüm olur.” diye açıklıyor Lucey.
Anormal protein kümelerinin Alzheimer patolojisini tetiklediğine dair önde gelen teori, amiloid seviyelerini düşürmeyi amaçlayan onlarca yıllık araştırmanın hastalığı fiilen önleyen veya yavaşlatan herhangi bir yararlı ilaca veya tedaviye dönüştürülememesinin ardından son zamanlarda yoğun bir inceleme altına alındı. Bu, araştırmacıları Alzheimer hastalığının nasıl geliştiğini yeniden düşünmeye sevk etti.
Başka bir deyişle, uyku hapları bazı insanların uyumasına yardımcı olsa da bunları Alzheimer hastalığından korunmak için önleyici bir tedavi olarak kullanmak, Alzheimer patolojisine ilişkin şu anda sallantıda olan bir hipoteze dayanan hala belirsiz bir olasılıktır.
Bununla birlikte, uyku bozukluklarını tedavisi olmayan bir hastalık olan Alzheimer hastalığına bağlayan artan kanıtlar vardır. Lucey, uyku hijyenini iyileştirmenin ve uyku apnesi gibi uyku sorunları için tedavi aramanın, her yaşta genel beyin sağlığını iyileştirmeye yönelik mantıklı yaklaşımlar olduğunu söylüyor.
Lucey, “Bilişsel gerilemeyi önlemek için uyku ve Alzheimer arasındaki bağlantıdan yararlanan ilaçlar geliştireceğimizi umuyorum ama henüz tam olarak orada değiliz.” diye de araştırma üzerine bir itirafta bulunuyor.
Derleyen: Ceren Korkmaz
