Gezegenin en derin bulutlarında yayılan “tsunami” görünümlü devasa atmosfer dalgasının, Venüs’ün hızlı hareket eden atmosferinin ivmelenmesinde çok önemli bir rol oynayabileceğine inanılıyor.
Seville Üniversitesinden bir grup bilim insanı, Basque Country Üniversitesinden uzmanlarla iş birliği yaparak Venüs’ün bulutlarındaki süreksizliğin evrimine ilişkin ilk ayrıntılı çalışmaya öncülük etti. Gözlemler 100 günden fazla bir süre boyunca aralıksız olarak gerçekleştirildi.
Seville Üniversitesi araştırmacısı ve bu misyonun üyesi Javier Peralta, “Bu başarı, 2022’de Japon misyonu ‘Akatsuki’ ile koordine edilen ve dünya çapındaki gözlem kampanyasına öncülük eden, çeşitli ülkelerden amatör gök bilimcilerin iş birliği sayesinde mümkün oldu.” diyor.
Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan bu makale aynı zamanda beklenmedik bir olayı da ortaya çıkardı. Akatsuki misyonundaki UVI kamerası tarafından haziran ayında çekilen ve Venüs’teki en yüksek bulutları görmemizi sağlayan morötesi görüntüler, süreksizliğin birkaç saat boyunca Venüs yüzeyinin yaklaşık 70 km yukarısına kadar yayılabildiğini gözler önüne serdi. Peralta, “Bu şaşırtıcı, çünkü şimdiye kadar süreksizlik en derin bulutlarda ‘hapsolmuş’ gibi görünüyordu ve onu hiç bu kadar yüksek bir yerde gözlemlememiştik.” diye açıkladı.
Bu doğrultuda Akatsuki görüntüleri, süreksizliğin Venüs’ün üst bulutlarına yayılmış olabileceğine işaret etmekle kalmıyor, aynı zamanda bu yer değiştirmenin nedenlerini anlamamıza da yardımcı oluyor. Genel olarak, rüzgârların bir dalga ile aynı hıza sahip olduğu bölgeler, o dalganın yayılması için fiziksel bir “bariyer” görevi görüyor.
Venüs’te rüzgârlar yükseklikle birlikte kademeli olarak arttığından ve bulutların zirvesindeki süreksizlikten daha yüksek hızlara sahip olduğundan süreksizlik, derin bulutlardan yukarı doğru yayılmaya çalışır, ancak yolda bu engelle karşılaşır ve sonunda dağılır.
Bunun sonucunda uzmanlar, Akatsuki ile yüksek bulutlardaki rüzgârları ölçtüklerinde şaşırdılar çünkü bu bulutların 2022’nin ilk yarısında alışılmadık derecede yavaş olduklarını, hatta süreksizliğin kendisinden birkaç kat daha yavaş olduklarını buldular. Rüzgârlar yükseklikle birlikte çok daha yavaş büyürse süreksizliğin, kendisi kadar hızlı atmosferik bölgeler bulması daha uzun sürer.
Peralta: “Venüs’teki rüzgârları ölçmek, Venüs’ün atmosferinin neden yüzeyden 60 kat daha hızlı döndüğünü açıklamaya çalışmak adına çok önemli. ‘Süperrotasyon’ olarak bilinen bu atmosferik fenomen, Satürn’ün uydusu Titan’da ve pek çok ötegezegende de meydana geliyor. Ancak yarım yüzyılı aşkın bir süredir devam eden araştırmaların ardından bu durumu hâlâ tatmin edici bir şekilde açıklayamıyoruz.”
Derleyen: Görkem Süner
