• Ekstrem koşullara dayanıklı yosunlar, Mars’ta hayatın öncüsü olabilir. Bilim insanları, Syntrichia caninervisin Mars’ın zorlu ortamında bile hayatta kalabileceğini gösterdi.
• Mars’ta yaşam kurma hayali, dayanıklı yosunlarla gerçeğe dönüşebilir. Araştırmalar, bu yosun türünün aşırı soğuk, radyasyon ve susuzluğa karşı dirençli olduğunu kanıtladı.
• Çöl yosunları, Mars’ta verimli topraklar yaratabilir. Syntrichia caninervisin Mars koşullarında hayatta kalması, diğer bitki türlerinin de bu gezegende yetişebilmesinin yolunu açabilir.

Yosunlar, çorak kayaları verimli topraklara dönüştürerek Dünya’nın en büyük yeryüzü şekillendiricileri arasında yer alıyor ve şimdi bir grup bilim insanı, bu damarsız bitkilerin Mars’ta da aynı şeyi yapabileceğini öne sürüyor.

Biz Dünyalılar, ikinci bir ev yaratmak için Mars’taki toprakla uğraşmaya değer olduğuna karar verirsek eğer ekolojist Xiaoshuang Li ve Çin Bilimler Akademisi’ndeki meslektaşlarının tam da bu işi göreceğini düşündükleri bir canlı var.

Dünya’nın yüzeyi bir zamanlar yaşam için son derece elverişsizdi, ancak bu durum briyofit adı verilen yosunları (kara yosunları ve yapraklı kara yosunlarını) içeren bir grup organizmanın yeni ufuklar aramak için kendilerini okyanusların güvenli alanlarından dışarı atmalarını engellemedi.

Bu karasal öncülerin başarısı, diğer canlıları toza dönüştürecek son derece düşmanca koşullarda hayatta kalırken, kayadan sızan veya kayanın üzerinden akan besinleri kullanma ve sindirme yeteneklerine bağlıydı. Ancak Dünya’nın kayalık sınırlarına yayıldıkça, diğer daha az sert yaşam formlarının yavaş yavaş kuru toprağa ayak basmasının yolunu açan topraklar yarattılar.

Bu genetik cesaret, dünyanın dört bir yanındaki yosunlara hizmet etmeye devam ediyor ve araştırmacılar, Mars’ı kolonileştirmek için onların doğuştan gelen yeteneklerinden yararlanabileceğimizi ve az dayanıklı diğer yaşam formları için zemin hazırlayabileceğimizi düşünüyor.

Syntrichia caninervis, atalarına kıyasla oldukça kolay bir yaşama sahip olan kara yosunlarının aksine, kendini son derece tutumlu bir yaşam tarzını sürdürmeye adamıştır. Çin ve ABD çöllerinin yanı sıra Pamir’in buzlu dağlarında, Tibet’te, Orta Doğu’da, Antarktika’da ve kutup bölgelerinde yetişir.

Çin’in kuzeybatısındaki Gurbantunggut Çölü, -40 °C ila 65 °C (-40 °F ila 149 °F) arasında değişen sıcaklıklara ve yüzde 1,4’e kadar düşen bağıl neme rağmen burada dünyanın herhangi bir yerinden daha yoğun bir şekilde yetişen Syntrichia caninervis için bir merkezdir.

Li ve meslektaşları bu yosunu teste tabi tuttular ve Syntrichia caninervisi olağanüstü geniş konfor alanının dışına itmek kolay bir iş değildi.

Laboratuvarda bitkinin aşırı dehidrasyona, uzun süreli donmaya (3 veya 5 yıl boyunca -80 °C ve 15 veya 30 gün boyunca -196 °C), radyasyona (500 ila 16.000 Gy dozlarında) ve Mars benzeri koşullara verdiği tepkileri ve bu koşullardan nasıl kurtulduğunu Çin Bilimler Akademisi’nin Gezegen Atmosferleri Simülasyon Tesisi’nde (PASF) test ettiler.

Mars simülasyonunda bitkiler, Mars’taki 680-790 Pa’ya benzer şekilde yaklaşık 650 paskal (Pa) basınca maruz bırakıldı. Geceleri sıcaklık -60 °C, gündüzleri ise 20 °C idi; bu da Mars’taki ekvatoral ve orta enlem bölgelerindeki koşullara eşdeğerdi. Ayrıca atmosferik gaz bileşimi ve ultraviyole radyasyon seviyeleri de Mars’takilere yakın olacak şekilde simüle edildi.

Susuzluk, Syntrichia caninervis için parkta bir yürüyüştü. Ve aşırı soğukta omuz silkti. Tüm donmuş bitkiler çözüldükten sonra yeniden canlandı ve donmadan önce susuz kalan bitkiler, ıslak akranlarından çok daha hızlı iyileşti.

İnsanları öldürebilecek 50 Gy’lik radyasyon seviyeleri karşısında S. caninervis gözünü bile kırpmadı. Hatta 500 Gy’de büyümesi hızlanmış gibi görünüyordu.

Susuz bırakılan ve ardından Mars benzeri koşullara maruz kalan yosunlar, sadece 30 günlük iyileşmenin ardından sanki hiç olmamış gibi davranabildiler. Diğer muadillerinin iyileşmesi biraz daha uzun sürdü, ancak yine de yaşadılar.

Araştırmacılar, “Diğer gezegenlerde kendi kendine yeten habitatlar oluşturmak için hala uzun bir yol olsa da, Mars’ta büyümek için öncü bir bitki olarak Syntrichia caninervisin büyük potansiyelini gösterdik” diye yazıyor.

“Geleceğe baktığımızda, bu umut verici yosunun Mars’a veya Ay’a getirilerek uzayda bitki kolonizasyonu ve büyümesi olasılığının daha fazla test edilebileceğini umuyoruz”

Mars’ta yosun korkunç bir fikir olarak ortaya çıksa bile, Syntrichia caninervisin böylesine aşırı koşullardan kurtulduktan sonra bile tamamen kurak toprakları “yaşayan bir deriye” dönüştürebilmesi, kendi gezegenimizdeki yaşam için biraz umut veriyor; öyle görünüyor ki, bazen ona verdiğimiz değerden daha dirençli.

Derleyen: Dilan Gicgel