Dünyadaki kuruluşlar, yapay zekâ kullanımına karşı artan tepkiler çerçevesinde, “insan yapımı” ürün ve hizmetler için evrensel olarak tanınan bir etiket geliştirmek için yarışıyor.

“Proudly Human” (Gururla İnsan), “Human-made” (İnsan Yapımı), “No A.I” ve “AI-free” (Yapay zekâsız) gibi ifadeler, filmlerden pazarlama materyallerine, kitaplardan web sitelerine kadar farklı alanlarda görülmeye başladı.

Bu hareket, işlerin veya mesleklerin yapay zekâ destekli otomasyon dalgasıyla ortadan kalkabileceği endişesine yanıt olarak ortaya çıkıyor.

BBC News, en az sekiz farklı girişimin, etik olarak üretilmiş ürünler için Fair Trade (Adil Ticaret) logosunun kazandığı küresel tanınırlığı elde edebilecek bir etiket geliştirmeye çalıştığını tespit etti.

Ancak çok sayıda rekabet eden etiketin olması ve “AI-free” (Yapay zekâsız) tanımı konusundaki belirsizlik nedeniyle, uzmanlar tek bir standart üzerinde anlaşılmadıkça tüketicilerin kafasının karışma riskinin yüksek olduğunu belirtiyor.

Manchester Metropolitan Üniversitesi’nden tüketici uzmanı Dr. Amna Khan, BBC News’e yaptığı açıklamada, “Yapay zekâ ciddi bir yıkım yaratıyor ve ‘insan yapımı’ için farklı tanımlar tüketicileri kafasını karıştırıyor. Evrensel bir tanım, güven, açıklık ve güvenilirlik oluşturmak için şart” dedi.

Etiketler ve mühürler, Birleşik Krallık, Avustralya ve ABD’den şirketler ve kar amacı gütmeyen kuruluşlar tarafından başlatıldı.

Yapay zekâsız sertifikasyon sistemleri oluşturma hareketi, yaratıcı işleri ve insan emeğini yapay zekâyla değiştiren üretim yöntemlerine karşı bir tepki olarak gelişiyor. Bu hareket, moda, reklamcılık, yayıncılık, müşteri hizmetleri ve müzik gibi birçok sektörde yapay zekâ kullanımının yaygınlaşmasıyla hız kazandı.

Etiketleri geliştirmeye çalışan kuruluşlar arasında hem şirketler hem de kar amacı gütmeyen kuruluşlar bulunuyor ve bunlar Birleşik Krallık, Avustralya ve ABD merkezli.

AI-Free Etiketleri ve Sertifikasyon Sistemleri

Bazı etiketler (no-ai-icon.com, ai-free.io ve notbyai.fyi gibi) herkesin ücretsiz veya ücretli olarak indirebileceği modeller sunuyor ve genellikle çok az veya hiç denetim gerektirmiyor.

Diğer sistemler, örneğin aifreecert, ücretli ve sıkı bir denetim sürecine sahip. Burada ürünün yapay zekâ kullanıp kullanmadığı profesyonel analistler ve yapay zekâ tespit yazılımlarıyla kontrol ediliyor.

Ancak yapay zekâ uzmanları, AI’nın günlük araçlara entegre edilmesinin artmasıyla birlikte, “insan yapımı”nın ne olduğunu belirlemenin karmaşık hale geldiğini söylüyor.

Yapay Zekâ Araştırma Bilimcisi Sasha Luccioni, “Yapay zekâ artık o kadar yaygın ve farklı platformlarla entegre ki, ‘AI-free’ (Yapay zekâsız) ne anlama geliyor belirlemek gerçekten karmaşık. Teknik açıdan uygulamak zor. Yapay zekâyı bir spektrum olarak görmek ve ikili (AI/AI-free) yaklaşımı yerine daha kapsamlı sertifikasyon sistemleri geliştirmek gerekiyor” diyor.

Yalnızca Üretken Yapay Zekâ mı?

Bazıları, sınırın yalnızca üretken yapay zekâ (metin, kod, müzik veya video üreten chatbotlar) kullanımı ile çizilmesi gerektiğini düşünüyor.

2024 yapımı Hugh Grant gerilimi Heretic filminin kapanış jeneriğinde, yapımcılar “Bu filmde üretken yapay zekâ kullanılmamıştır” notunu ekledi.

Film dağıtımcısı The Mise en scène Company, bu fikri benimseyerek, son filmin afişine “No AI was used” (Yapay zekâ kullanılmadı) mühürünü ekledi. Film büyük ölçüde tek kişi tarafından yazılmış, yönetilmiş ve kurgulanmıştı. Şirket ayrıca, diğerlerinin de takip etmesini umduğu kendi sınıflandırma sistemini çevrimiçi olarak yayınladı.

CEO Paul Yates, “Yapay zekâ endüstrisini destekliyoruz ve heyecan verici bir dönem olduğunu düşünüyoruz; ancak yapay zekâ içerikleri nedeniyle insan yapımı içerik ekonomik olarak değer kazandı ve biz bunu desteklemek istiyoruz” diyor.

Yapay Zekâ ve Sanat Endüstrisi

Sanat endüstrisi, AI tarafından üretilen ürünlerin yoğun olduğu alanlardan biri ve yapay zekâ kullanımına karşı tepkinin odağı gibi görünüyor.

Tüm kitaplar ve filmler, geleneksel yöntemlere göre çok daha hızlı ve düşük maliyetle üretilebiliyor. Örneğin Bollywood stüdyosu Intelliflicks, AI kullanarak film yapıyor ve bunu gururla duyuruyor.

Ancak bazı AI ürünleri tüketiciye bunu açık şekilde belirtmiyor. Geçen yıl viral olan Velvet Sundown adlı grup tamamen yapay zekâ ile üretildiği ortaya çıkmıştı.

Kitap sektöründe ise Faber and Faber yayınevi bazı kitaplarına “Human Written” (İnsan Yazımı) damgası eklemeye başladı. Yazar Sarah Hall, kendi romanı Helm için bu damganın eklenmesini istedi ve AI modellerini eğitmek için kullanılan kitapların fikri mülkiyetinin çalınmasını “ölçekli yaratıcı hırsızlık” olarak tanımladı. Ancak Faber, ‘Human Written’ kitapları nasıl sınıflandırdığı veya AI kullanılmadığından nasıl emin olduğu hakkında açıklama yapmadı.

Birleşik Krallık merkezli Books by People şirketi, insan yazarlığının güvenilir bir şekilde açıklanması için standart bir sistemin gerekli olduğunu düşünüyor. Kurucu Esme Dennys, “Yayınevleri artık kitapların aylar veya yıllar yerine dakikalar içinde üretilebileceği yeni bir ortamla başa çıkıyor ve okuyucular artık bir kitabın insan deneyimini mi yoksa makine taklidini mi yansıttığını bilemeyebilir” diyor.

Books by People, yayınevlerinden ücret alıyor ve onların yazarlarını nasıl denetlediklerini sorgulayan anketler uyguluyor. Ayrıca zaman zaman kitap örneklerini kontrol ederek AI yazımı olup olmadığını denetliyor.

Avustralya merkezli Proudly Human şirketi ise benzer ama daha sıkı bir sistemle yazarların üretken AI kullanıp kullanmadığını kontrol ediyor. Denetçiler, yayın sürecinin her aşamasında inceleme yapıyor ve taslaktan e-kitap sürümüne yapılan değişiklikleri kontrol ediyor. Şirket, büyük yayınevleriyle ortaklıklar duyurmayı ve müzik, fotoğraf, film ve animasyona da geçmeyi planlıyor.

Şirket CEO’su Alan Finkel, “AI ile üretilmiş içerikleri analiz edip etiketleme çabaları başarısız oldu. ‘İnsan kaynaklı’ sertifikasyon gerekli ve kendi kendine sertifikasyon yeterli değil; bu nedenle materyalin gerçekten insan yapımı olduğunu doğrulamak için kapsamlı bir doğrulama sürecimiz var” diyor.

Derleyen: Damla Şayan